शेअर बाजाराच्या क्लोजिंग टाईममध्ये मोठा बदल

मुंबई: भारतीय शेअर बाजारातील दैनंदिन व्यवहारांच्या पद्धतीत सेबीच्या (SEBI) नव्या निर्णयामुळे एक मोठा आणि महत्त्वपूर्ण बदल झाला आहे. आता संपूर्ण शेअर बाजार नेहमीप्रमाणे एकदम दुपारी ३:३० वाजता बंद होणार नाही, तर बाजाराची अंतिम वेळ आता विविध टप्प्यांत विभागण्यात आली आहे. विशेषतः फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स (F&O) शेअर्सच्या व्यवहारांवर आणि बाजार बंद होताना ठरणाऱ्या अंतिम किमतीवर (Closing Price) या नवीन नियमाचा थेट परिणाम होणार आहे. शेवटच्या क्षणी होणारी घबराट आणि बाजार बंद होताना होणारे कृत्रिम चढ-उतार रोखण्यासाठी ही नवीन प्रणाली लागू करण्यात आली आहे.

आता दिवसाच्या व्यवहारांची शेवटची वेळ दुपारी ३:१५, ३:३० आणि ३:४० अशा तीन वेगवेगळ्या कालावधीत विभागण्यात आली आहे:

• दुपारी ३:१५ वाजता: F&O अंतर्गत व्यवहार होणाऱ्या शेअर्सचा सततचा व्यापार (Continuous Trading) थांबेल.
• विशेष क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (CAS): दुपारी ३:१५ नंतर एक विशेष २० मिनिटांचे ‘क्लोजिंग ऑक्शन सेशन‘ सुरू होईल. यामध्ये दुपारी ३:१५ ते ३:२० दरम्यान कोणतेही नवीन मार्केट ऑर्डर्स स्वीकारले जाणार नाहीत.
• खरेदी-विक्रीची वेळ: दुपारी ३:२० ते ३:२५ दरम्यान गुंतवणूकदार शेअर्स खरेदी किंवा विक्री करण्यासाठी मार्केट आणि लिमिट ऑर्डर्स देऊ शकतील. त्यानंतर शेवटच्या ५ मिनिटांत (दुपारी ३:२५ ते ३:३०) फक्त ‘लिमिट ऑर्डर्स‘नाच परवानगी असेल.
• अनियोजित थांबा (Random Close): शेवटच्या क्षणी होणारी धावपळ टाळण्यासाठी सिस्टीम दुपारी ३:२८ ते ३:३० च्या दरम्यान कधीही यादृच्छिकपणे ऑर्डर्स स्वीकारणे थांबवेल.
• इतर शेअर्स व डेरिव्हेटिव्ह्ज: F&O चा भाग नसलेले इतर स्टॉक्स नेहमीप्रमाणे दुपारी ३:३० पर्यंत सुरू राहतील, तर इंडेक्स आणि स्टॉक डेरिव्हेटिव्ह्ज दुपारी ३:४० पर्यंत खुले राहतील. तसेच, दुपारी ३:५० ते ४:०० या वेळेत ‘पोस्ट-क्लोज सत्र‘ असेल, ज्यामध्ये दिवसाच्या बंद भावावर व्यवहार करता येतील.

कोणत्याही स्टॉकची अंतिम किंमत ही अत्यंत महत्त्वाची असते, कारण त्यावरच सेन्सेक्स, निफ्टीची चाल, म्युच्युअल फंडांच्या एनएव्हीची गणना आणि पोर्टफोलिओचा नफा-तोटा अवलंबून असतो. पूर्वी शेवटच्या अर्ध्या तासाच्या ट्रेडिंगची सरासरी घेऊन क्लोजिंग प्राईस काढली जात असे. मात्र, आता दुपारी ३:३० ते ३:३५ दरम्यान एक्सचेंज सर्व ऑर्डर्स एकत्रित करेल आणि ज्या किमतीवर सर्वाधिक शेअर्सची खरेदी-विक्री होऊ शकेल, ती किंमत ‘अधिकृत क्लोजिंग प्राईस‘ म्हणून घोषित केली जाईल. जर एकाच किमतीवर अनेक ऑर्डर्स जुळल्या, तर सर्वात कमी न जुळणाऱ्या ऑर्डर्स असलेली किंमत निवडली जाईल.

अनेकदा मोठे गुंतवणूकदार आणि पॅसिव्ह फंड्स बाजार बंद होण्याच्या अगदी शेवटच्या क्षणी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी-विक्री करत असत, ज्यामुळे शेअरच्या किमतींमध्ये अचानक आणि तीव्र अस्थिरता निर्माण होत असे. ही नवीन लिलाव प्रणाली सर्व खरेदीदार व विक्रेत्यांच्या मागण्या एकाच ठिकाणी एकत्रित करेल, ज्यामुळे एकाच किमतीवर अधिक शेअर्सचा व्यापार सुलभ होईल. अमेरिकेतील न्यूयॉर्क स्टॉक एक्सचेंज (NYSE) आणि लंडन स्टॉक एक्सचेंजवर ही प्रणाली आधीपासूनच यशस्वीपणे कार्यरत आहे.

जे गुंतवणूकदार एकाच दिवसात शेअर्स खरेदी-विक्री करतात (इंट्राडे / MIS ट्रेडिंग), त्यांच्यासाठी हा नियम अत्यंत महत्त्वाचा आहे. नवीन CAS नियमाच्या अधीन असलेल्या स्टॉक्ससाठी ब्रोकर आता दुपारी ३:१० वाजता इंट्राडे ट्रेड्स आपोआप स्क्वेअर ऑफ (Auto Square-off) करेल. या नियमात नसलेल्या स्टॉक्ससाठी बंद होण्याची वेळ दुपारी ३:२५ राहील, तर फ्युचर्स आणि ऑप्शन्ससाठीही बंद वेळ दुपारी ३:२५ निश्चित करण्यात आली आहे.