राज्यात पुन्हा पावसाचा जोर; विदर्भ-कोकणात ‘यलो अलर्ट’, अपुऱ्या पावसाने शेतकरी चिंतेत

मुंबई: गेल्या काही दिवसांपासून महाराष्ट्रातील वातावरणात कमालीचा बदल पाहायला मिळत असून, ऑगस्ट महिन्यानंतर पावसाने दिलेली लांब उघडीप आणि त्यानंतर वाढलेल्या उन्हामुळे नागरिक तसेच शेतकरी वर्ग त्रस्त झाला होता. अशातच हवामान विभागाने राज्यातील काही भागांसाठी दिलासादायक वृत्त देतानाच सतर्कतेचा इशाराही जारी केला आहे. विदर्भातील अकोला, अमरावती, बुलढाणा आणि नागपूर जिल्ह्यांत विजांच्या कडकडाटासह पाऊस पडण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. याशिवाय, पालघर, ठाणे, नंदुरबार आणि नाशिकच्या घाटमाथ्यावर जोरदार पावसाची शक्यता लक्षात घेता हवामान विभागाने ‘यलो अलर्ट’ दिला असून, उर्वरित महाराष्ट्रात हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या सरी कोसळण्याचा अंदाज आहे.

      यंदाच्या मान्सून हंगामात ‘अल निनो’च्या संकटाने सुरुवातीपासूनच पावसाला तीव्र हुलकावणी दिली होती. जूनमध्ये उशिरा झालेली सुरुवात आणि त्यानंतर पिके ऐन वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यात असतानाच पावसाने तब्बल ४५ दिवसांचा मोठा खंड दिला. या दीर्घकालीन खंडांमुळे राज्यातील अनेक भागांत पिकांवर रोगराई पसरली, तर काही भागांत उभी पिके डोळ्यांसमोर कोमेजण्याच्या मार्गावर आली होती. मागील काही दिवसांपासून सुरू झालेल्या पावसामुळे कापूस आणि तूर पिकाला काहीसे जीवदान मिळाले असले, तरी ऑगस्टच्या उत्तरार्धात व सप्टेंबरच्या सुरुवातीला पडलेल्या कडक उन्हामुळे हलक्या व उतारावरील जमिनीतील सोयाबीनचे अतोनात नुकसान झाले आहे. आता पाऊस पडत असला तरी अनेक भागांतील सोयाबीन पूर्णपणे वाळले आहे. मातीमध्ये ओलावा टिकून राहिल्याने पिकांची सद्यस्थिती काहीशी सुधारली असली, तरी झालेला पाऊस पिकांच्या संपूर्ण वाढीसाठी अपुरा असल्याचे शेतकरी स्पष्टपणे सांगत आहेत.

         या पावसाचा प्रश्न केवळ शेतीपुरता मर्यादित नसून पिण्याच्या पाण्याचा आणि धरणांच्या जलसाठ्याचाही गंभीर बनला आहे. अकोला शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या महत्त्वाच्या काटेपूर्णा धरणाच्या पाणलोट क्षेत्रात अजूनही दमदार पावसाची प्रतीक्षा आहे. सध्या या धरणात केवळ २१ टक्केच जलसाठा शिल्लक राहिल्यामुळे प्रशासनाची चिंता वाढली आहे. धरणातील पाणीसाठ्यात लक्षणीय वाढ होण्यासाठी वाशिम जिल्ह्यातील पाणलोट क्षेत्रात मुसळधार पाऊस पडणे अत्यंत गरजेचे आहे. केवळ किरकोळ पावसामुळे बोअरवेल किंवा भूगर्भातील पाणीपातळीत कोणतीही मोठी सुधारणा होणे शक्य नाही. हवामानातील या बदलामुळे तात्पुरता दिलासा मिळाला असला, तरी विदर्भ आणि कोकणातील धरणांना व पिकांना खऱ्या अर्थाने वाचवण्यासाठी एका व्यापक आणि दमदार पावसाच्या फेऱ्याची नितांत गरज असल्याचे जाणकारांचे मत आहे.