कोरोनाचा नवा PJ.2.1 व्हेरिएंट जगभरात पसरतोय; लसीमुळे मिळालेली प्रतिकारशक्ती किती प्रभावी? जाणून घ्या धोका
नवी दिल्ली : कोरोना महामारीला अनेक वर्षे उलटली असली, तरी कोरोना विषाणूचे नवनवे प्रकार समोर येत आहेत. आता PJ.2.1 या नव्या व्हेरिएंटमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आरोग्य यंत्रणांचे लक्ष पुन्हा एकदा कोरोनाकडे वेधले गेले आहे. कॅनडामध्ये प्रथम आढळलेला हा व्हेरिएंट अमेरिका, युरोप आणि आशियातील काही देशांमध्येही आढळल्याचे संशोधनातून समोर आले आहे. या नव्या व्हेरिएंटचा प्रसार कशामुळे होत आहे आणि यापूर्वी घेतलेल्या कोरोना लसींची प्रतिकारशक्ती त्याच्याविरुद्ध कितपत प्रभावी ठरू शकते, याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
नेमका काय आहे PJ.2.1 व्हेरिएंट?
PJ.2.1 हा SARS-CoV-2 म्हणजेच कोरोना विषाणूचा एक नवीन प्रकार आहे. मे २०२६ मध्ये कॅनडातील ओंटारियो येथे या व्हेरिएंटची पहिली नोंद झाली. त्यानंतर कॅनडातील इतर भागांसह अमेरिकेतही त्याचे नमुने आढळले. पुढे ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, सिंगापूर, इस्रायल, फ्रान्स आणि स्पेनसारख्या देशांमध्येही त्याची उपस्थिती नोंदवण्यात आली.
संशोधकांच्या मते, या व्हेरिएंटच्या स्पाइक प्रोटीनमध्ये अनेक जनुकीय बदल झाले आहेत. स्पाइक प्रोटीनच्या मदतीने कोरोना विषाणू मानवी पेशींमध्ये प्रवेश करतो. त्यामुळे या प्रोटीनमधील बदलांचा विषाणूच्या प्रसारावर आणि शरीराच्या प्रतिकारशक्तीवर काय परिणाम होतो, याचा अभ्यास केला जात आहे.
शरीराच्या प्रतिकारशक्तीवर परिणाम होतो का?
PJ.2.1 व्हेरिएंटबाबत सर्वाधिक महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे यापूर्वी कोरोना होऊन गेलेल्या किंवा लसीकरण केलेल्या व्यक्तींना पुन्हा संसर्ग होण्याचा धोका किती आहे?
‘जर्नल ऑफ इन्फेक्शन’मध्ये ऑक्टोबर २०२६ मध्ये प्रकाशित झालेल्या प्राथमिक संशोधनानुसार, PJ.2.1 मध्ये मानवी पेशींवरील ACE2 रिसेप्टरशी जोडले जाण्याची क्षमता अधिक असल्याचे प्रयोगशाळेतील अभ्यासात दिसून आले आहे. मात्र, याचा अर्थ हा व्हेरिएंट मानवी शरीरातील लसीमुळे निर्माण झालेल्या प्रतिपिंडांना मोठ्या प्रमाणात चकवा देतो, असा होत नाही.
संशोधनात LP.8.1 प्रकारासाठी तयार केलेल्या लसीनंतर निर्माण झालेल्या प्रतिपिंडांनी PJ.2.1 व्हेरिएंटला प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये निष्प्रभ करण्याची क्षमता दाखवली. त्यामुळे सध्याच्या प्राथमिक निष्कर्षांनुसार प्रतिकारशक्ती पूर्णपणे निष्प्रभ झाल्याचे चित्र नाही.
कोणती लक्षणे दिसू शकतात?
PJ.2.1 मुळे होणाऱ्या संसर्गासाठी वेगळी आणि निश्चित लक्षणे अद्याप सिद्ध झालेली नाहीत. कोरोनाच्या इतर प्रकारांप्रमाणेच काही सामान्य लक्षणे दिसू शकतात.
– ताप किंवा थंडी वाजणे
– घसा खवखवणे किंवा दुखणे
– खोकला
– नाक वाहणे किंवा बंद होणे
– डोकेदुखी
– अंगदुखी आणि थकवा
– अशक्तपणा
ही लक्षणे फ्लू आणि इतर श्वसनविकारांमध्येही दिसू शकतात. त्यामुळे केवळ लक्षणांवरून PJ.2.1 संसर्गाचे निदान करता येत नाही. गरजेनुसार डॉक्टरांच्या सल्ल्याने तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
ज्येष्ठ नागरिकांनी अधिक काळजी घेण्याची गरज
कोरोनाच्या नव्या व्हेरिएंटचा प्रसार होत असताना ज्येष्ठ नागरिक, रोगप्रतिकारशक्ती कमी असलेल्या व्यक्ती आणि मधुमेह, हृदयविकार किंवा श्वसनविकार असलेल्या रुग्णांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
सध्या उपलब्ध संशोधनातून PJ.2.1 मुळे पूर्वीच्या प्रकारांपेक्षा अधिक गंभीर आजार होतो किंवा मृत्यूचे प्रमाण वाढते, असे सिद्ध झालेले नाही. मात्र, या निष्कर्षांवर अंतिम शिक्कामोर्तब करण्यासाठी अधिक मानवी आणि वैद्यकीय अभ्यास आवश्यक आहेत.
भारतातही या व्हेरिएंटवर लक्ष ठेवण्याची गरज
जगभरात कोरोना विषाणूच्या जनुकीय बदलांवर लक्ष ठेवले जात आहे. भारतातही INSACOG या यंत्रणेद्वारे कोरोना विषाणूच्या विविध प्रकारांचे जीनोम सिक्वेन्सिंग आणि निरीक्षण केले जाते.
मात्र, उपलब्ध सार्वजनिक माहितीत भारतात PJ.2.1 च्या उपस्थितीबाबत निश्चित पुष्टी मिळालेली नाही. त्यामुळे भारतात या व्हेरिएंटचा प्रसार झाला आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
घाबरू नका, पण निष्काळजीपणाही नको!
कोरोना विषाणूचे बदलते स्वरूप लक्षात घेता त्याच्या नव्या प्रकारांवर संशोधन आणि निरीक्षण सुरू ठेवणे आवश्यक आहे. सध्याच्या अभ्यासानुसार PJ.2.1 च्या प्रसाराबाबत लक्ष ठेवण्याची गरज असली, तरी तो अधिक घातक असल्याचा ठोस पुरावा नाही.
ताप, खोकला किंवा श्वसनासंबंधी त्रास जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. गर्दीच्या ठिकाणी आवश्यक ती काळजी घ्यावी आणि उच्च जोखमीच्या व्यक्तींनी आरोग्यविषयक मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करावे.
लोकप्रांत विशेष : कोरोनाचे संकट पूर्णपणे संपलेले नसून विषाणूचे नवे प्रकार समोर येत आहेत. त्यामुळे अफवांवर विश्वास ठेवण्याऐवजी अधिकृत आरोग्यविषयक माहिती आणि वैज्ञानिक संशोधनाच्या आधारेच काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे.
