इस्रो रचणार नवा इतिहास; देशातील पहिल्या खासगी ‘विक्रम-१’ रॉकेटचे श्रीहरीकोटावरून यशस्वी प्रक्षेपण

श्रीहरीकोटा:

अंतराळ संशोधनाच्या क्षेत्रात भारत आज एक नवा सुवर्णक्षण अनुभवत असून, भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि खासगी क्षेत्राच्या सहकार्याने देशात एक अभूतपूर्व इतिहास रचला गेला आहे. हैदराबाद येथील आघाडीची खासगी अंतराळ कंपनी ‘स्कायरूट एअरोस्पेस’ आपले पहिले अत्याधुनिक कक्षीय प्रक्षेपण वाहक (ऑर्बिट लॉन्च व्हेइकल) ‘विक्रम-१’ अंतराळात पाठवण्यासाठी सज्ज झाली आहे. ‘आगमन’ असे नाव देण्यात आलेल्या या ऐतिहासिक मोहिमेअंतर्गत, आंध्र प्रदेशातील श्रीहरीकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रावरून सकाळी ११:३० वाजता या रॉकेटचे प्रक्षेपण केले जात आहे. भारताच्या अंतराळ इतिहासात पहिल्यांदाच एखादी भारतीय खासगी कंपनी स्वतः विकसित केलेल्या कक्षीय प्रक्षेपण वाहकाच्या मदतीने उपग्रहाला पृथ्वीच्या कक्षेत प्रस्थापित करणार आहे. या यशस्वी प्रयोगामुळे आता अमेरिका आणि चीनसारख्या जगातील मोजक्या देशांच्या बलाढ्य खासगी अंतराळ क्लबमध्ये भारताने मानाचे स्थान मिळवले आहे.

भारतीय अंतराळ विज्ञानाचे जनक आणि महान शास्त्रज्ञ डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या स्मृतीप्रत्यर्थ या रॉकेटचे नाव ‘विक्रम-१’ ठेवण्यात आले आहे. हे प्रक्षेपण वाहक २४ मीटर लांब असून, त्याचे वजन कमी राखण्यासाठी ते पूर्णपणे अत्याधुनिक आणि हलक्या वजनाच्या कार्बन कॉम्पोझिट साहित्यापासून तयार करण्यात आले आहे. हे रॉकेट तीन घन इंधन आणि एका द्रव इंधनाच्या टप्प्यांवर आधारित असून, त्याचे ‘ऑर्बिटल ॲडजस्टमेंट मॉड्यूल’ अंतराळात अत्यंत अचूकतेने काम करते. सुमारे ३५० किलो वजनाचे पेलोड ४५० किलोमीटर उंचीवर पृथ्वीच्या निम्न कक्षेपर्यंत (लो अर्थ ऑर्बिट) पोहचवण्याची कमालीची क्षमता या रॉकेटमध्ये आहे. या मोहिमेत बंगळुरूच्या कॉसमॉस डायमंड्स कंपनीने प्रयोगशाळेत तयार केलेले ‘डायमंड लोटस’ नावाचे विशेष पेलोड अंतराळात पाठवले जात आहे. यापूर्वी २०२२ मध्ये स्कायरूटने ‘विक्रम-S’ आणि ‘प्रारंभ’ या उप-कक्षीय मोहिमा यशस्वी केल्या होत्या, त्यानंतर व्यावसायिक अंतराळ क्षेत्रात टाकलेले हे सर्वात मोठे पाऊल मानले जात आहे.

या ऐतिहासिक कामगिरीचे कौतुक करताना देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी संपूर्ण टीमला मनापासून शुभेच्छा दिल्या आहेत. चार टप्प्यांमध्ये अतिशय वेगाने आणि मागणीनुसार उपग्रह प्रक्षेपण सेवा देण्यासाठी हे रॉकेट मैलाचा दगड ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. ही मोहीम देशातील युवा पिढीची प्रतिभा, जिद्द आणि उद्योजकीय कौशल्याचे उत्तम प्रतीक असल्याचेही पंतप्रधान म्हणाले. या प्रयोगाच्या यशामुळे जागतिक व्यावसायिक प्रक्षेपण क्षेत्रात मोठी क्रांती घडून येणार असून, भारतातील इतर खासगी कंपन्यांसाठीही अंतराळ संशोधनाचे दरवाजे खुले होणार आहेत. कमी खर्चात आणि वेळेत उपग्रह प्रक्षेपित करण्याच्या भारताच्या क्षमतेला या ‘आगमन’ मोहिमेमुळे आता एक नवी जागतिक ओळख मिळाली आहे.