क्षयरोगाच्या जीवाणूंचे गुपित उलगडणार! पुण्यात ससून रुग्णालयात आधुनिक जनुकीय तपासणी
पुणे: क्षय रोगावरील औषधांचा परिणाम काही रुग्णांमध्ये कमी का होतो आणि क्षयरोगाचे जीवाणू औषधांना प्रतिकार कसा निर्माण करतात, याचा शोध घेण्यासाठी पुण्यात महत्त्वपूर्ण संशोधन हाती घेण्यात येणार आहे. बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालय आणि ससून सर्वोपचार रुग्णालयात प्रथमच टार्गेटेड नेक्स्ट-जनरेशन सिक्वेन्सिंग (टीएनजीएस) या आधुनिक जनुकीय तपासणी तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाणार आहे. या संशोधनामुळे क्षयरोगाच्या जीवाणूंमधील औषध-प्रतिरोधाशी संबंधित जनुकीय बदल ओळखण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. परिणामी, रुग्णांसाठी अधिक प्रभावी उपचारपद्धती निवडण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल पडू शकते.
बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालयाच्या सूक्ष्मजीवशास्त्र विभागाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, या अभ्यासाला पुढील महिन्यापासून सुरुवात करण्याचे नियोजन आहे. त्यासाठी आतापर्यंत ४८ नमुने वेगळे करण्यात आले आहेत. ससून रुग्णालयात उपचार घेणाऱ्या सामान्य क्षयरोगाच्या तसेच औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगाच्या रुग्णांच्या नमुन्यांचे जनुकीय स्तरावर विश्लेषण केले जाणार आहे. या तपासणीतून जीवाणूंमध्ये औषधांच्या परिणामावर प्रभाव टाकणारे बदल आहेत का, याचा शोध घेता येणार आहे.
एकाच चाचणीत अनेक औषधांच्या प्रतिरोधाची माहिती मिळण्याची शक्यता
क्षयरोगाच्या उपचारांमध्ये औषधांना प्रतिकार निर्माण होणे हे वैद्यकीय क्षेत्रासमोरील महत्त्वाचे आव्हान आहे. जीवाणू विशिष्ट औषधांना प्रतिसाद देत नसल्यास उपचार अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत कोणत्या औषधांचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे, हे समजणे महत्त्वाचे ठरते. टीएनजीएस तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने क्षयरोगाच्या जीवाणूंमधील संबंधित जनुकीय बदलांचा अभ्यास करता येतो. एका तपासणीत अनेक क्षयरोगविरोधी औषधांशी संबंधित प्रतिरोधाची माहिती मिळविण्याची क्षमता हे या तंत्राचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.
या तंत्रज्ञानामुळे निदान आणि उपचारांबाबत निर्णय घेण्यासाठी उपयुक्त माहिती मिळू शकते. मात्र, प्रत्यक्ष निदानासाठी आणि औषधांची निवड करण्यासाठी चाचणीचे निष्कर्ष वैद्यकीय तज्ज्ञांनी इतर आवश्यक माहितीच्या आधारे तपासणे गरजेचे असते.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या शिफारशींनाही महत्त्व
औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगाचे निदान आणि उपचारांबाबत वैद्यकीय निर्णय घेण्यासाठी जागतिक आरोग्य संघटनेनेही संबंधित जनुकीय तपासणी तंत्रज्ञानाच्या वापराची शिफारस केली आहे. बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालयाचा समावेश इंडियन ट्युबरक्युलोसिस जिनोमिक सर्व्हिलन्स कन्सोर्टियममध्ये करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातून मिळणारी माहिती क्षयरोगाच्या जनुकीय वैशिष्ट्यांचा आणि औषध-प्रतिरोधाच्या स्वरूपाचा अभ्यास करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
संशोधनाचे निष्कर्ष राज्य आणि केंद्र सरकारला कळविणार
या अभ्यासातून प्राप्त होणारे निष्कर्ष महाराष्ट्र आणि केंद्र सरकारला कळविण्यात येणार आहेत. औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगाच्या देखरेखीसाठी तसेच भविष्यातील उपचारविषयक धोरणे अधिक प्रभावी करण्यासाठी या माहितीचा उपयोग होऊ शकतो. जनुकीय तपासणीच्या माध्यमातून अनेक औषधांशी संबंधित प्रतिरोधाची माहिती मिळण्याची क्षमता आणि सर्वसमावेशक तपासणीतील संभाव्य किफायतशीरपणा यामुळे या तंत्रज्ञानाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
क्षयरोगाचे प्रभावी निदान, औषध-प्रतिरोधाची वेळेत ओळख आणि योग्य उपचारांची निवड या दृष्टीने पुण्यातील हा संशोधन उपक्रम महत्त्वाचा ठरू शकतो. तथापि, संशोधनाचे अंतिम निष्कर्ष आणि प्रत्यक्ष रुग्णसेवेतील त्याचे परिणाम समोर आल्यानंतरच या तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता अधिक स्पष्ट होणार आहे.
